|
نهێنییهكانی خۆشهویستیی بێ سنوور- (بهشی یهكهم)
22/10/2009 نوسینی: رۆجهر ئالی بۆكس- وهرگێڕانی: مهریوان رۆژههڵاتی وهك هموومان دهزانین و ڕهنگه ۆربهشمان ئهزوونێكمان ههبێت، خۆشهویستی هشێكی گرنگه ه ژیانی مرڤایهتیدا، ۆشهویستی ۆ مرۆڤ وهك ئاو وایه بۆ ماسی و مرۆڤ بێ خۆشهویستی ژیانی لێ تاڵئهبێت و گشت چواردهوری لێ دهبێت به دوژمن،ئهمه له كاتێكدا ئهگهر باسی ۆشهویتی بكهین به واتا گشتییهكهی، واته خۆشهویستی مرۆڤ بۆ مرۆڤ و بێ ڕهچاوكردنی ڕهگهز و نهتهوه، بهڵام دهربارهی خۆشهویستی نێوان ژن و مێرد و چۆنیهتی پتهكردن و بهرهوپێ بردنی، ئهوا من به باشم زانی كه ئهم بابهته وربگێڕمهسهر زمانی كوردی بۆ زیتر پهرهسهندنی خۆشهویسی له نێو هاوسهرانی كۆمهڵگهكهماندا و ههر جارهو نهێنییهك له نهێنییهكانی خۆشهویستیی بێ سنوورتان پێشكهش بكهم به كوردی كه نووسهر له نامیلكه بچووكهكهیدا باسی دهكات. به هیوای سوودی ههموو لایهك... ناساندنێك/ هاوڕێیانی خۆشهویست، بۆ چهندین سهدهیه جۆرهها شت وتراوه دهربارهی خۆشهویستی، جۆرهها گۆرانی چڕاوهو چهندین شت نووسراوه دهربارهی، ههر بۆیه لهوانهیه بڵێیت و بڕوات وا بێت كه ئهم باهته به فیڕۆ چووه و ههموو ئهو شتانهی كه دهكرا بوترێت دهربارهی ۆشهویستی، وتراوه، بهڵام ئهم گریمانهیهتان دووره له راستییهوه! خۆشهویستی له رووی پیادهكردنهوه شتێكی بڕاوهیه. لهگهڵ ئهوهشی كه ئهگهر چهندین تهمهنی مرۆڤ بژین، من هێشتا باوهڕ ناكهم بتوانین ههموو شتێك كه دهربارهی خۆشهویستی ههیه بیزانین. له ڕاستیدا لهدایكبوونی ئهم نامیلكهیه گهواهی ئهم راستییه دهدات. ئهم نامیلكهیه بۆ یارهتیدانی ئهو كهسانهنووسراوه كه زۆر شتیان بیستووه دهربارهی خۆشهویتی بهڵام هێشا تووشی كشه دهبن و به نائومێدییهوه له ههوڵی چاككردنی پهیوهندیهكهیاندان. ئهگهر ئهمه بهڵگهی تهواو نهبێت كه هێشتا كاتێك دهربارهی خۆشهویستی دهدوێین ون دهبین و نازانین چی بڵێین.... ئهوا كهواته من لهگهڵ كهسێكی ههڵه دهدوێم. لهم نامیلكه بچووكهدا، چهند پێكهاتهیهكی ساده بهڵام سهرهكی، بۆ خۆشهویستی دهدۆزنهوه كه هێشتا و زر كاتیشچاوی لێ بێئاگایه و دهتوانێن له خۆشهویستی ئاسایی یهوهفڕێت بات بۆخۆشهویستیی ئاسمانی و بێ سنوور. ئهتهوت زیاتر بزانیت؟ وابزانم ئهڵێی "بهڵێ" كهواته چاوهڕێی چی دهكهی؟ خێراكه بۆ نهێنیی یهكهم...زۆر شتی تێدایه كه ئهتوانێت لهو شوێنهی كه تۆی تێدایت له رووی پهیوهندییهوه بتباته ئهو شوێنهی كه حهز دهكهیت لێی بیت له رووی سۆزدارییهوه...
نهێنیی یهكهم/ ێگهیشتوو به "... و لهگهڵ ههو بوونهكانتدا، تێگهیشتوو به" ئهم وشانه له لایهنژیرترین پادشاوه نووسراون كه تا ئێستا ژیابێت، ئهویش پادشا سۆلۆمۆنه. پادشا سۆلۆمۆن، ژیرترین و دهوڵهمهندترین پادشای تۆماركراو له مێژوودا، دهركی به پێویستییهكی سهرهكی كرد كه تێگهیشتن له رۆتینی رۆژانهیدا پهیڕهو بكات، كه ئهمهش بهڕێوهبردنی ئاسایی پادشایهتییهكهی گۆڕی بۆ نائاسایی و له رادهبهدهر. هاوڕێیانم، ئهم شته چاكه كهپێی دهڵێن تێگهیشتن، به ههمان شێوهش پیادهكراوه بۆ زیادكردنی شتێكی سهرهكی بهخشینی جیاوازییهك له ههموو پهیوهندییهكاندا. بێ تێگهشتن، هیچ هیوهندییهك ناتوانت گهشه بكات یان سهركهوتوو بێت. به هیچ جۆرێك! ئهمهیه هێزی تێگهیشتن. بهڵام ئهو تێگهیشتنهی كه پادشا سۆلۆمۆن مهبهستی بوو، ئهو تێگهیشتنه نییه كه من و تۆ لێی به ئاگاین. ئهم تێگهیشتنه تێگهیشتنێكی ئاسمانییه كه ئهتوانرێت بكرێته سهرچاوه و له لایهن ههمووانهوه پیاده بكرێت. له راستیدا، دوو جۆر تێگهیشتن ههیه: "كاتێك كه منداڵ بووم، هك منداڵ قسهم دهكرد، وهك منداڵ تێدهگهیشتم، وه منداڵ بیرم دهكردهوه، بهڵام كاتێك بوومه پیاو، شتی منداڵانهم وهلا نا. " وتهیهكی كۆرینسیایی* "هاوڕێیان، له ێگهیشتندا نداڵ مهبن، تهنها لهڕقدا منداڵ بن، بهڵام له تێگهیشتندا جوامێر بن" وتهیهكی كۆرینسیایی. هاوڕێیانم، ئهم دوو وتهیه به روونی ئهوه دهر ئهخهن كه دوو جۆر تێگهیشتن ههیه: منداڵانه و پێگهیشتوونه یان پیاوانه. جیاوازییهكیگهوره ههیه ه نێوان ئهوهی كه چۆن مداڵان و پێگهیشتوان تێدهگهن. هاوڕێیام، تێگهیشتنی پێگهیشتووانه نهێنییهكه بۆ خۆشهویستیی بێ سنوور. ئهمهی خوارهوه لێك بدهرهوه: • چۆن منداڵان تێدهگهن؟ • چۆن كهسانی پێگهیشتوو تێدهگهن؟ ئهم چیرۆكهی خوارهوه نموونهیهكی راست و كلاسیكه بۆ ههردوو تێگهیشتنی منداڵانه و پێگهیشتووانه. خانمه گهوری ستیڤبه ستیڤی وت ستیڤ، ههفتهیهكت پێ دهدهم بۆ دۆینهوهی شوێنێكبۆ ڕاگرتنی ئهو سهیارهیه" "به دڵنیاییهوه، كێشهیهك نییه، شوێنێك ئهدۆزمهوه بۆ ڕاگرتنی سهیارهكه پێش ئهوهی ههفتهكه تهواو بێ. ههر چۆنێك بێ، زۆر سوپاس بۆ پێدانی ئهو كاته بۆ راگرتنی سهیارهكه. بهڕاستی دهینرخێنم" ستیڤ به تهواوی خانمه گهورهكهی تووشی سهرسامی كرد به وهڵامه سادهكهی، به ڕووخۆشی، تووهیی و تێنهگهیشتووهكی تواندهوه. ستیڤ له لاهن خانمه گهورهكههوه ڕێگهی پێ دربوو كه ئۆتۆمبێلی براكهی له باخچهكهدا رابگرێت (بۆ ماوهیهكی نهزانراو)، بهڵام لهبهر ئهوهی بینیبووی كه قسه دهكات لهگهڵ دراوسێكانی خانووهكهی پهنایانهوه (كهسانێك كه خانمه گهوره ههستی نادرووستی ههبوو بهرامبهریان)، وایزانیبوو كه ستیڤ جۆرێك له هاوپهیمانیان لهگهڵدا دروست ئهكات له دژی. بۆیه تووڕه بوو و به ستیڤی وت كه شوێنێك بدۆزێتهوه بۆ راگتنی ئوتۆمبێلهكه. شتێكی زۆر سهرامكهره كه بینی كهسانیپێگهیشتوو هێشتا وهك مندای بچووكههڵسوكهوت دهكه. "لهبهر ئهوهی من لهگهڵ ئهواندا قسه ناكهم، تۆش نابێ قسهیان لهگهڵ بكهی" ئهگهر ههردووكمان هاوڕێ بین و تۆش له دراوسێكهی پهناتهوه یان ههر كهسێكی تر تووڕه بووی، ئایا چاوهڕێی ئهوهش له من ئهكهی كه منیش تووڕه بم لێیان بۆ ئهوهی وهفی هاوڕێیهتیم بسهلمێنم بۆت؟ قسهیبێ مانا! تێگهیشتن پێگهیشووانه به ئاسانی خۆی ناكاته خاوهنی سووكایهتی، ناشگهڕێت به دوای پێكهێنای هاوپهیماێتی لهگهڵ ههڵسوكهوتی ههڵهدا. تێگهیشتنی پێگهیشتووانه له بایهخی شته بچووكهكان كهم دهكاتهوه و گرنگی دهدات به شته بهبایهخهكان. ستیڤ تێگهیشتی پێگهیشتووانه نیشان دا بهوهی كهههستی به تووڕهیی و تۆڵهسهندنهوه نهكرد له خانمهكهی. تێگهیشتنی پێگهیشتووانهی نیشان دا كاتێك بهردهوام بوو له پیشاندانی خۆشهویستی راستگۆیانه بۆی سهرهڕای چۆنیهتی مامهڵهكردنی خانمهكه لهگهڵیدا. خانمهكهی ستیڤ تێگهیشتن منداڵانهینیشاندا كاتێك مانای ههڵه و گاڵتهجاڕیی خسته سهر كاره ێ تاوان وپڕڕێزهكانی- و به تهواوی به ههڵهی لێ تێگهیشت. سوپاس بۆ خوا، مێردهكهی به شێوهیهكی دروست ئامۆژگاری كرد و حاڵهتهكهش به خۆشی چاك كرایهوه. چهندێك ێگهیشتووی؟ ڕۆژانه چ ئاتێكی تێگهشتن نشان ئهدهی، منداڵانه یان پێگهیشتوونه؟ ئایا ئهكرێت پێت بڵێن تۆ كهسێكی تێگهیشتنێكی پێگهیشتووانهت ههیه؟ یهكێك له هۆكاره سهرهكییهكانی كێشهكانی هاوسهردارێتی بریتییه له تێنهگهیشتن یاخود تێگهیشتنێكی منداڵانه تێگهیشنی منداڵانهش، ئهگهر ڕێی پێ بدرێت له دهسهڵات دهربچێت له نێو ژیانی هاوسهردارتیدا، ئهتوانێت ببێته هۆكاری شهڕی وتهیی و مادهیی، كه ئهكرێت ه رووی سۆزداری وفیزیایییهوه به قورسی ئازارت بدات. ئهكرێت ببێته هۆكاری ماڵی تێكشكاو و سهرهنجام پێویس بێت لهسهرت كه كهلوپهله بهنرخهكان (خانوو، ئوتۆمبێل، زهوی) بفرۆشیت و لهگهڵ هاوسهرهكهت بهشی بكهیت. منداڵهكانیشت دهكرێت له ناوهڕاستی ئهم شهڕه ناشرینانهدا گیر بخۆن و تووشی زیانی جهستهیی و سۆزداری ببن... تێنهگهیشتن، ئهگهر به پێگهیشتووانه مامڵهی لهگهڵدا نهكرێت، ئهتوانێت ببێته هۆكاری ئهوهنده زیانی جهستهیی و دهرووی كه وات لێ بكات ههست بكهی به ناو جهنگێكی خوێناویدا تێپهڕیویت. سهیرێكی جۆ بكه كه كێشهی لهگهڵ ژنهكهیدا ههبوو، ژنهكهشی بهجێی هێشت و گهڕایهوه بۆ ماڵی دایكی. جۆن، له پاش كهنیسه منی بینی و داوای لێكردم كه هانی ژنهكهی بدهم بگهڕێتهوه بۆ لای، منیش بهڵێنم پێ دا كه ههوڵی خۆم بدهم. بهڵام، كاتێك كه چووم بۆ ماڵی خهسووی بۆ ئهوهی قسه لهگهڵ ژنهكهیدا بكهم، چیرۆكێكی بهتهواوی جیاوازتری پێ وتم لهوهی جۆن. پێی ڕاگهیاندم كه جۆن زیاد له جارێك له ژنهكهی داوهوه له دوا جاریشدا پی وتووه ئهگهر بگهڕێتهوه ئهیكژێت. بهم جۆره، كه ژنهكهی جۆن ڕازی نهبوو ئاشت ببێتهو لهگهڵیدا، جۆن خۆی كشت. له ماڵهكهی خۆیدا خۆی ههڵواسی. له ڕۆژی پرسهكهیدا، كاتێك ژنهكهی دهسته گوڵی خسته سهر كفنهكهی، ئهندامانی خێزانهكهی جۆن دهستهگوڵهكهیان تێگرتهوه و دهمهقاڵهیهكی گهوره روویدا. له كۆتاییدا پێویست بوو پۆلیس بانگ بكهن بۆ رێكخسنهوهی بارودۆخهكه.ئهندامانی خێزانهكهی جۆن، لۆمهی ژنهكهیان دهكرد لهسهر بڕیاره ب ئهقڵهكه جۆن بۆ كۆتایی هێنا به ژیانی خۆی، بهڵام خۆ كهس پهتهكهی نهخسته ملییهوه، ئهوه خۆی بوو كه ئهو كارهی كرد. كهواته هیچ كهس جگه له جۆن جێی لۆمهكردن نییه. جۆن نهیتوانی تێبگات لهوهی كه ناتوانێت ژنهكهی له ڕووی وته و جهستهیی یهوه ههراسان بكات و چاوهڕێی ئهوهی لێ بكات كه بهردهوامیش بێت لهگهڵیدا له ژێر ئهو بارودۆخه ناخۆشانهدا. ئهوه ئاسانه كه پهنجهی تاوانباركردن ڕابكێشیت بۆ ژنهكهی لهبهر ئهوهی ڕۆیشتبوو، بهڵام هیچ كهس ناچار نی یه لهسهر چهشتنی ئهو ناخۆشی و ترس و ههراسانكردنی ڕۆژانانه كه ژنهكهی تیایدا دهژیا. جۆن نهیتوانی تێگهشتنی پێگهیشتووان ژیانی خۆشی هدهست دا. ئهی تۆ، پێویته چی لهدهست بدهی پێش ئهوهی بهوه بزانیت كه پێویسته تێگهیشتنی پێگهیشتووانه له هموو پهیوهندییهكانتدا پیاده بكهی بۆ ئهوهی گهشه بكهن؟ تا نهێنی یهكی تر، ههر شاد بن...! |
